Kök Hücre Nedir? Ne İşe Yarar?
Kök Hücre Nedir? Ne İşe Yarar?
Mayıs 7, 2019
admin
Paylaş

Kendilerini yenileyebilmeleri ve kendilerini kopyalayabilmeleri ile bilinen ve vücudun en önemli yapı taşlarından biri olduğu kanıtlanan kök hücreler, yenilenme hücreleri olarak kabul görür.

Tıp alanında özellikle son yıllarda adını sıklıkla duyduğumuz kök hücreler, rejeneratif tıp alanında kronik hastalıkları durdurmak ve ölümcül olarak nitelendirilen hastalıkları tersine çevirmek için kullanılır. Peki tam olarak kök hücre nedir?

Kök Hücre Nedir?

Kök Hücre Nedir?

Yenilenme hücreleri olarak da bilinen ve son yıllarda tıp alanında önemi ortaya çıkan Kök Hücre, bölündüklerinde kendi türlerinden veya diğer hücre türlerinden yeniden doğabilirler. Örnek vermek gerekirse derideki kök hücreler daha fazla deri kök hücresi yapabilir ya da melanin pigmenti yapmak gibi kendi özgün işlevleri olan diğer deri hücrelerine farklılaşabilirler.

Yine daha basit bir tanımlamayla: “Kök hücreler, vücudumuzdaki bütün dokuları ve organları oluşturan ana hücrelerdir.” diyebiliriz.

Kök Hücre Türleri Nelerdir?

Kök Hücre Türleri Nelerdir?

Kök hücreler türleri;

  • Embriyonik,
  • Göbek kordonu (MSC olarak da bilinir,
  • Yetişkin kök hücreler.

şeklindedir. Embriyonik kök hücreler pluripotent olarak kabul edilir ve insan vücudunu oluşturan tüm hücre tiplerine dönüşebilirler. Kordon kök hücreleri ve yetişkin kök hücreleri ise multipotent hücre olarak bilinir. Yani birden fazla hücre tipine dönüşselerde pluripotent hücrelere göre sınırlı yetki alanları vardır.

Amerika Birleşik Devletleri’nde rejeneratif tıbbi prosedürlerde sadece yetişkin kök hücreleri kullanılır. Etik olarak embriyonik kök hücreleri kliniklerde kullanılmasa da araştırma amaçlı kullanılır.

Yetişkin kök hücreleri

Kemik iliği, kan ya da yağdan alınabilen yetişkin kök hücreler rejeneratif tıpta en çok kullanılan kök hücre türüdür. Her ne kadar çok kullanılsa etki alanı sınırlıdır. Yaşlandıkça, kök hücrelerimiz işlevselliğini yitirmeye başlar ve kök hücre sayımız da giderek azalır. 2009 yılında yapılan bir araştırmaya göre, yenidoğan bebeklerin kemik iliğinde 50 kat daha fazla kök hücre bulunur.

Ek olarak yetişkin kök hücreleri, Ulusal Sağlık Enstitüleri‘ne (NIH) göre güneş ışığı, toksinler ve bir ömür boyunca daha fazla DNA kopyalanmasıyla ilgili hatalardan kaynaklanan DNA anormalliklerine maruz kalabiliyor.

Kordon kök hücreleri

Kordon kök hücreleri, annenin izniyle doğumdan sonra göbek kordonundan alınır. Genellikle atılan bu doku, araştırma veya tıpta kullanılmak üzere bilime bağışlanabilir veya anne veya çocuğun bir gün ihtiyaç duyması durumunda bir kordon bankasında saklanabilir.

Kordon kök hücreleri, yetişkin kök hücrelere kıyasla vücuttan çıkarıldıktan sonra bilgi alımında ve kopyalanmada çok daha etkilidir. Örneğin, uygun besinlere sahip bir petri kabına yerleştirildiğinde bir kordon kök hücresi 30 günde 1 milyar hücreye bölünürken, 2011 yılında yapılan çalışmaya göre 30 günde sadece yaklaşık 200 hücreye bölünmektedir.

Embriyonik kök hücreleri

Embriyonik kök hücreler, hastalıkları tedavi etmek için en büyük umuttur. Fakat etik durumlar nedeniyle hala tartışmalı durumdadır. İnsan embriyonik kök hücreleri, in vitro yani vücudun dışında döllenmiş yumurtalardan elde edilir. Bu pluripotent kök hücreler, herhangi bir insan hücresinin yerine geçebilmeleri konusunda da oldukça başarılıdır.

Embriyonik kök hücreler birkaç ay boyunca belirli koşullar altında bir laboratuvarda yetiştirildiğinde, süresiz olarak milyonlarca kök hücre üretebilirler. Elde edilen hücre grubu, bir kök hücre çizgisi olarak adlandırılır.

Uyarılmış pluripotent kök hücreler

Bilim adamları günümüzde yetişkin kök hücreleri, embriyonik kök hücreler gibi daha etkili olması için yeniden programlayabilirler. Bunlar uyarılmış pluripotent kök hücreler (iPSC’ler) olarak adlandırılır. Fakat programlanan yetişkin kök hücreler, anormallikler olma riskini taşırlar.

NOT: Rejeneratif tıp, Pittsburgh Üniversitesi Rejeneratif Tıp Enstitüsü’ne göre, travma, hastalık veya konjenital kusurlardan zarar görmüş doku veya organları onarmayı veya değiştirmeyi amaçlamaktadır .

Kaynakça

https://stemcell.ny.gov/faqs/what-difference-between-totipotent-pluripotent-and-multipotent

https://stemcells.nih.gov/info/basics/6.htm

https://stemcells.nih.gov/info/faqs.htm

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/?term=21815581

https://stemcells.nih.gov/policy/2009-guidelines.htm