İlk Kadın Hükümdar “Tomris Hatun”

0
809
İlk Türk Kadın Hükümdar Tomris Hatun

Eski Yunan tarihçileri tarafından TomirisTomyris ve Demurus olarak adlandırılsa da asıl adı Demir olan Tomris Hatun, tarihteki ilk kadın hükümdar olmasıyla da bilinir. MÖ 6. yy’da yaşadığı sanılmakla birlikte kendisi Saka kraliçesidir.

Saka Türkleri, Alp Er Tunga önderliğinde en iyi dönemlerini yaşamışlardı. Tunga yönetiminde Sakalar, Asya’nın batısında ve doğusunda çekinilen en büyük güç haline gelmeyi başardılar. Alp Er Tunga bu kadar geniş bir coğrafyaya yayılmışken temel amacını da İran’ın yayılmasını engellemeye adamıştı. Öyle ki İran, Sakalar Tunga önderliğinde hakimiyet güdene kadar Anadolu’da, Azerbaycan’da, Orta Asya’da çok rahat hareket ediyorlar ve önlerine gelen yurtları ele geçiriyorlardı. İşte bu noktada Saka Türkleri, İranlılara büyük bir engel oluşturdular. Sakalarla ilgili ilk yazılı kaynak M.Ö. 521 tarihinden kalma Bisutun Kaya Yazıtı‘dır.

Tomris Katun (Hatun) Kimdir?

Massaget Hükümdarı Kirus (Küros, Kyros) tarafından hile ile öldürülen Alp Er Tunga’nın ardından Saka Türkleri’nin başına kocasının yerne geçen Tomris Hatun, tarihte ve Türklerde ilk kadın hükümdar olarak bilinmektedir. Bazı kaynaklarda Tunga’nın hatunu olan Tomris, bazı kaynaklarda ise torunu olarak gösterilmektedir. Yine bazı kaynaklara göre ise Alp Er Tunga amcası olmaktaydı.

Tomris kelime anlamı olarak Demir demektir.

Tomris Hatun ve Kiros

Sakaların bir kadın hükümdar tarafından yönetilmesini fırsat bilen Kiros, bu ulusu yenerek ortadan kaldırmayı hedeflese de bunun öncesinde bir teklifte bulunur. Tomris Hatun’a evlenme teklifi eden Kiros, teklifinin kabul edilmesi halinde ulusuna saldırmayacağı vaatinde bulunmuştur. Fakat Tomris Hatun, teklifin amacını anlar ve teklifi reddeder.

Teklifi reddedilen Kiros, ordusunu toplar ve Saka topraklarına girmeye karar verir. (Bilgi: “Küros’un ordusunda eğitimli yüzlerce köpek bulunmaktaydı.”) Tomris Hatun, kaçmanın fayda etmeyeceğini anlar ve savaş için uygun bir alan seçerek ordusuyla beklemeye başlar. Geceye kadar bekleyen ordu ve komutan, gece savaşılmayacağı için beklemeye geçmiştir. Fakat Kiros’un beklemeye niyeti yoktur.

Daha önce yaptığı gibi bir hileye başvuran Kiros, iki ordunun tam ortasına bir çadır kurdurur ve içerisinde güzel hatunlar, yiyecekler ve bolca şarap koydurur. Tomris Hatun’un oğlu ve beraberinde birkaç asker bu çadıra saldırır ve ele geçirir. Geceyi burada geçirmek isterler. Fakat Kiros’un ordusu, bu çadırdaki erkesi öldürür.

Oğlunun öldüğünü öğrenen Tomris Hatun, “Kana susamış Kirus! Sen oğlumu mertlikle değil o içtikçe zıvanadan çıktığın şarapla öldürdün. Ama güneşe yemin ederim ki seni kanla doyuracağım!” şeklinde yemin eder.

Ordusunun bir bölümünü kaybeden Tomris, Kiros’a bir mektup yollar. “Kana doymayan kanlı katil Kyros, bu başarıyla şişinme; bu zaferi, içtiğiniz zaman sizin de aklınızı başınızdan alan, damarlarınıza indiği ölçüde ağzınıza kötü sözler çıkartan üzüm kazandı. Bu zehirdir diyorum, seni hilebazlıkla oğlumun efendisi yapan; bu güçlerin ölçüştüğü savaş değildir. Bak şimdi sana güzel bir öğüt vereyim, beni dinle, oğlumu bana geri ver, bir şeyler karıştırmadan çık git bu topraklardan, Massaget ordusunun üçte biri üzerinde kazandığın kaba zaferle yetin. Ama eğer bu dediğimi yapmazsan, Massaget’lerin efendisi olan Güneş adına ant içerim ki, kan dökmeye doymayan adam, seni ben kanla doyuracağım.” şeklinde mektup iletir.

Tomris Hatun'un Kiros'un başını Başını Alması

Savaş için avantajlı bir yer seçen Tomris Hatun, sayıca az olmalarına, kayıplar vermelerine rağmen Türk atlıları ile avantajı eline geçirmiştir. Nitekim savaşın galibi Tomris Hatun olmuştur. Savaş sonunda ele geçirilen Kiros’un başı kesilerek şarap dolu bir fıçıya atılmış ve Tomris Hatun sözünü tutmuştur.

Heredot’a Göre Savaş ve Savaşın Sonu

Başlangıçta uzaktan uzağa ok atmışlar. Oklar tükenince kargı ve hançerle birbirlerinin üzerine atılıp göğüs göğse vuruşmaya başlamışlar. Uzun süre aynı yerde çakılı kalmışlar, ne biri, ne de öteki bir karış çekilmek istemiyormuş; sonunda Massaget’ler kazanmışlar. Pers ordusunun büyük bölümü olduğu yerde erimiş. Kyros’un tam yirmi dokuz yıl süren saltanatı böylece son buluyordu.

İçerik ile İlgili Detaylar

Yukarıda da belirtiğimiz gibi kaynaklara göre Tomris, Alp Er Tunga’nın hatunu, yeğeni veya torunu olabilir.

Farklı kaynaklara göre Tomris Hatun’un oğlu Spargapises, baskın sırasında ölmemiştir. Esir alınmış ve bu sırada intihar etmiştir. (Heredot)

Tomris Hatun hakkında en sağlam kaynak ve bilgi Herodot’un yazdığı Heredot Tarihi adıyla da bilinen kitabıdır.

Massaget, Heredot’a göre Tomris Hatun’un hükümdar olduğu ulus. Skythler olarak da kullanmıştır.

Heredot’un Kitabı Tomris Hatun – Birinci Kitap Son Bölüm

Kaynakça

Heredot – HALİKARNASSOS’LU HERODOTOS TARİHİ ya da HER BİRİ BİR MUSA ADI TAŞIYAN DOKUZ KİTABI

https://www.gutenberg.org/files/2707/2707-h/2707-h.htm#link2H_4_0004

Diğer

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here